To prawdopodobnie jedyna cecha, która czyni Chiny najbardziej unikalnymi jako cywilizację w historii ludzkości: to praktycznie jedyna cywilizacja, w której religia nigdy nie miała wpływu na sprawy polityczne. Często błędnie wierzymy, że świeckość Chin pojawiła się wraz z komunizmem, ale to nie może być bardziej mylne. Korzenie są znacznie, znacznie starsze niż to. Pomyśl o jakiejkolwiek innej cywilizacji - Indiach, Persji, starożytnym Egipcie, cywilizacji europejskiej, Inkach: wszystkie miały klasę kapłańską, która miała znaczne wpływy polityczne. Chiny? Nigdy. Nigdy, nigdy? Właściwie Chiny, w swojej bardzo wczesnej historii, miały do czynienia z teokracją podczas dynastii Shang w II tysiącleciu p.n.e. I to właśnie ten epizod - a raczej to, co nastąpiło później - zdecydowanie oddzieliło religię od spraw rządowych. Jak to się stało? Ponieważ około 1046 roku p.n.e. Zhou obalili Shang i natychmiast stanęli przed dużym problemem legitymacji. Shang twierdzili, że rządzą, ponieważ Niebo ich wybrało. Jeśli to prawda, to Zhou właśnie popełnili ostateczny akt świętokradztwa. Jak usprawiedliwić sprzeciwienie się woli Boga? Odpowiedź, którą wymyślił książę Zhou (któremu można przypisać - być może nieświadome - wynalezienie świeckości) polegała zasadniczo na stwierdzeniu, że mandat niebiański nie jest prawem dziedzicznym, ale umową - warunkową na cnotę władcy i dobre rządy. Może to nie brzmieć jak wiele, ale ta idea całkowicie zmieniła całą równowagę: nagle legitymacja władzy nie opierała się na woli Boga, ale na moralnej ocenie człowieka, na tym, czy władca miał cnotę (德, Dé) i dobrze rządził. Co oznaczało, że ostatecznie to ludzie - w przeciwieństwie do Boga - stali się sędzią, czy władca jest legitymny. Jeśli jest jedna decyzja, która najbardziej ukształtowała losy Chin jako cywilizacji, to prawdopodobnie ta. A jak wyjaśniam w moim najnowszym artykule, ostatecznie ukształtowała nas wszystkich w głęboki sposób: poprzez łańcuch wydarzeń związanych z misjonarzami jezuitami, Voltaire'em i tym, co myśliciele francuskiego oświecenia nazywali "l'argument chinois" ("chińskim argumentem"), to właśnie ta idea ostatecznie zlała Europę w świeckość i napędzała ruch oświecenia. To temat mojego najnowszego artykułu: pochodzenie świeckości Chin, jak ukształtowało to trzy tysiące lat cywilizacji chińskiej i dlaczego - w przeciwieństwie do bycia wiarą w nic lub braku wiary, jak to jest zbyt często przedstawiane - jest wręcz przeciwnie, wiarą w samą ludzkość. Przeczytaj to wszystko tutaj: